Αφρική: Μια επίσκεψη στην Κένυα, την Ημέρα Ελεύθερου Λογισμικού 2012

Το πρώτο πράγμα που παρατηρεί κανείς σχετικά με την Κένυα είναι ότι όλοι θέλουν να μάθουν το όνομα σου. Όταν συναντάς κάποιον στην Κένυα για πρώτη φορά σε ρωτάει το όνομά σου και εσύ του το λες. Κάνετε χειραψία και τους ρωτάς τι κάνουν. Ρωτάς για την οικογένειά τους και αυτοί για τη δική σου. Έπειτα χαμογελάνε.

Ήμουν στην Κένυα, μετά από πρόσκληση του Evans Ikua, του συντονιστή για το LPI στην Ανατολική Αφρική. Είχα συναντηθεί με τον Evans μερικές φορές στα πλαίσια συναντήσεων του FOSSFA (Free and Open Source Software Foundation for Africa) αλλά και συναντήσεων του ict@innovation, ενός προγράμματος ανάπτυξης δυνατοτήτων που χρηματοδοτείται ως επί το πλείστον από την Κυβέρνηση της Γερμανίας. Ο Evans συντόνιζε την Ημέρα Ελεύθερου Λογισμικού (SFD – Software Freedom Day) στην Κένυα και με ήθελε ως ομιλητή. Ο Evans είναι επίσης ο Πρόεδρος του Linux Professional Association of Kenya. Για να κάνει την πρόταση πιο ελκυστική, μου υποσχέθηκε να με πάρει σε ένα εθνικό πάρκο προστασίας της άγριας πανίδας ώστε να παρακολουθήσω την μετανάστευση των gnu (παρακάτω εικόνα: Ο Evans και ο maddog καθ’ οδόν για την παρακολούθηση της μετανάστευσης των gnu).

Η πτήση προς την Κένυα ήταν ήσυχη, παρ’ όλο που μου πήρε περίπου 17 ώρες. Ευτυχώς μου επετράπει να αφιχθώ Πέμπτη για να συμμετάσχω στην εκδήλωση «An Open Source Developer’s Challenge» η οποία ήταν προγραμματισμένη για την Παρασκευή και το Σάββατο που ελάμβανε χώρα και η κεντρική διοργάνωση και έτσι μπόρεσα να ξεκουραστώ από την πτήση. Ο Evans με τακτοποίησε σε ένα καθαρό, ήσυχο ξενοδοχείο στο οποίο ήμουν λίγο απομονωμένος από καταστήματα, αλλά κατά τ’ άλλα ήταν πολύ καλά. Είχαν επίσης δωρεάν Internet, όταν λειτουργούσε… όχι τόσο συχνά.

Την επόμενη ημέρα ο Evans με πήγε στο Open Source Developer’s Challenge το οποίο φιλοξενούτο στο Πανεπιστήμιο Strathmore στο Ναιρόμπι της Κένυα. Αφορούσε μια πρόκληση για τους πανεπιστημιακούς συμμετέχοντες, να αναπτύξουν μια εφαρμογή χρησιμοποιώντας εργαλεία Ανοικτού Κώδικα. Δυστυχώς το κύριο μέρος αυτού του διαγωνισμού έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια του πανεπιστημιακού διαλλείματος οπότε υπήρχαν μόνο έξι συμμετοχές. Ο Evans επέλεξε τρεις ανθρώπους για κριτική επιτροπή (συμπεριλαμβανομένου εμού) και ακούσαμε τις έξι παρουσιάσεις. Υπήρξαν τρία κύρια βραβεία και τρείς «εύφημες μνείες». Εξαιτίας του μικρού αριθμού των διαγωνιζομένων, η εκδήλωση ξεκίνησε αργά και ο αριθμός των διαλλειμάτων για τσάι φάνηκε να είναι πέραν του δέοντος, αλλά όλοι έδειχναν να το απολαμβάνουν.

Την επόμενη μέρα πήγαμε στο Strathmore για τις κύριες εκδηλώσεις της SFD. Ένας από τους κύριους ομιλητές ήταν η Δρ. Kate Getao, η Διευθύντρια του eGovernment, του Χαρτοφυλακίου της Προεδρίας της Κένυα. Στην ομιλία της η Δρ. Getao ασχολήθηκε με ζητήματα τα οποία αφορούσαν τη δυσκολία εφαρμογής του ΕΛ/ΛΑΚ στην Κένυα σε συγκεκριμένους τομείς. Μερικά από τα ζητήματα αυτά ήταν πραγματικά, άλλα όχι-τόσο-πραγματικά.

Ένα παράδειγμα ενός όχι-τόσο-πραγματικού παραδείγματος ήταν ότι από τη στιγμή που τα προϊόντα ιδιόκτητου λογισμικού όπως της Microsoft είναι σχεδόν παντού, γιατί να μη μπορεί αντίστοιχα να βρει ΕΛ/ΛΑΚ σε μια βόλτα «μερικών μέτρων»; Αργότερα την ρώτησα εάν χρησιμοποιούσε τηλέφωνο Android ή περιηγητή Firefox ή ένα χρησιμοποιούσε το Google. Αποδείχτηκε ότι το ΕΛ/ΛΑΚ ήταν «εγγύτερα» της απ’ ότι ο κλειστός κώδικας.

Ένα άλλο όχι-τόσο-πραγματικό πρόβλημα αφορούσε το γεγονός του κόστους του λογισμικού. Ναι, το ΕΛ/ΛΑΚ πράγματι είναι «ελεύθερο» για λήψη από το Διαδίκτυο, αλλά η Δρ. Getao σημείωσε ότι οι εξειδικευμένοι στο ΕΛ/ΛΑΚ κέρδιζαν περισσότερα από τους εξειδικευμένους σε προϊόντα της Microsoft και ήταν δυσκολότερο να τους βρει κανείς όταν τους χρειαζόταν. Ενώ παραδέχτηκα ότι αυτό είναι αληθές, παρατήρησα ότι μια οργανωμένη προσπάθεια των πανεπιστημίων της Κένυα να εκπαιδεύσουν ανθρώπους στο ΕΛ/ΛΑΚ, ταυτόχρονα με ένα κατανοητό πρόγραμμα αυτό-εκπαίδευσης και της πιστοποίησης LPI θα δημιουργούσε τις κατάλληλες βάσεις για την μετέπειτα παροχή υποστήριξης όπως την όριζε εκείνη. Επίσης, αυτού του είδους η εργασία, κάνοντας το λογισμικό «προσιτό» θα επέτρεπε η ρευστότητα να παραμείνει εντός της Κένυα, παρέχοντας τοπικό προγραμματισμό από ντόπιους οι οποίοι σε ανταπόδοση θα αγόραζαν τοπικά προϊόντα, θα έμεναν στον τόπο τους και θα πλήρωναν τους φόρους της περιοχής τους.

Η Δρ. Getao επίσης μίλησε σχετικά με τα συστήματα «λευκού ελέφαντα» με τα οποία είχε ασχοληθεί. Σίγουρα σε μια χώρα όπως η Κένυα, η Δρ. Getao, αναγνωρίζει έναν «λευκό ελέφαντα» όταν τον βλέπει. Παρ’ όλα αυτά πιστεύω ότι θα ήταν πολύ καλύτερα να υπάρχει ένας «ανοικτός» λευκός ελέφαντα ο οποίος μπορεί να αλλάξει και να προσαρμοστεί ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του καθενός, παρά ένας «λευκός ελέφαντας» του οποίου ο μόνος εκπαιδευτής έχει πεθάνει, ή έχει φύγει για να πουλήσει ελέφαντες σε άλλους ανθρώπους.

Η Δρ. Getao συζήτησε επίσης σχετικά με τον κύκλο εργασιών που έχουν οι κυβερνητικές υπηρεσίες επειδή δεν μπορεί το δημόσιο να πληρώσει τους υψηλούς μισθούς που παρέχει η βιομηχανία και επειδή εκείνη χρειάζεται να έχει 10,000 καταρτισμένους υπαλλήλους ώστε να βρει 1000 «εξαιρετικούς» τους οποίους μπορεί να χρησιμοποιήσει στην κυβέρνηση. Δεν μπορεί να ζήσει μόνο με τους 100 ανθρώπους από το Strathmore College που θα εκπαιδευτούν στο ΕΛ/ΛΑΚ. Τα καλά νέα για την Δρ. Getao είναι ότι το ΕΛ/ΛΑΚ δίνει πολλές δυνατότητες εκπαίδευσης για τον καθένα ξεχωριστά. Κολλέγια όπως το Strathmore και το Καθολικό Πανεπιστήμιο (το οποίο επίσης χρησιμοποιεί ΕΛ/ΛΑΚ) είναι σίγουρα ένας τρόπος εκπαίδευσης, αλλά υπάρχουν επίσης οι ιδιωτικές εταιρείες εκπαίδευσης οι οποίες μπορούν να διδάξουν ΕΛ/ΛΑΚ στον κόσμο. Αυτές οι εταιρείες συνήθως χρεώνουν κάποιο ποσό, αλλά η κυβέρνηση μπορεί να επιδοτήσει τα κόστη κατάρτισης για συγκεκριμένα άτομα, εάν θέλουν πραγματικά να το κάνουν.

Ένας δεύτερος τρόπος που μπορεί η κυβέρνηση να χρησιμοποιήσει για να εκπαιδεύσει αρκετό κόσμο είναι να ενθαρρύνει την συνεταιριστική εκπαίδευση, όπου οι φοιτητές δουλεύουν part time ενώ ταυτόχρονα πηγαίνουν στο σχολείο για να πάρουν το πτυχίο τους. Δε θα μπορούσα να πάρω το δικό μου πτυχίο το 1969 εάν δεν είχα πάει σε ένα συνεταιριστικό πανεπιστήμιο (Drexel), και όταν το έκανα προτίμησα να προγραμματίζω αυτά τα πράγματα που λέγονται «υπολογιστές» παρά να γίνω ηλεκτρολόγος μηχανικός. Έχοντας τους φοιτητές να δουλεύουν με αυτόν τον τρόπο για την κυβέρνηση θα μπορούσε να δημιουργηθεί μια win-win κατάσταση για όλους.

Ένας τρίτος τρόπος που θα μπορούσε η κυβέρνηση να εκπαιδεύσει περισσότερους είναι μέσω ενός προγράμματος μαθητείας. Μοιάζει λίγο με τη συνεργατική εκπαίδευση αλλά μπορεί να λειτουργήσει ανεξάρτητα από ένα πανεπιστήμιο, οδηγώντας όμως τον φοιτητή να αποκτήσει μια πιστοποίηση όπως το LPIC. Με την μαθητεία ο φοιτητής δουλεύει για την κυβέρνηση, αλλά υπό την καθοδήγηση ενός μέντορα, ενός «αρχιτεχνίτη» ο οποίος επίσης δουλεύει για την κυβέρνηση. Ο φοιτητής πληρώνεται για κάθε ώρα της εργασίας του, αλλά προσέχει επίσης να συνεχίζει τις σπουδές του. Οι σπουδές μπορούν να είναι διαμέσου ενός επίσημου πανεπιστημιακού προγράμματος, μέσω μιας ιδιωτικής εταιρείας ή μέσω αυτό-εκπαίδευσης η οποία ακολουθεί ένα πακέτο στόχων που ορίζει η κυβέρνηση. Η υιοθέτηση της θεματολογίας της ύλης του LPI για αυτή την πιστοποίηση θα ήταν μια καλή αρχή.

Στην τελική υπάρχει και η αυτό-εκπαίδευση. Σαράντα-τρία χρόνια πριν ξεκίνησα να προγραμματίζω διαβάζοντας ένα βιβλίο και κάνοντας πρακτική σε έναν υπολογιστή ιδιοκτησίας της Western Electric Company στην Βαλτιμόρη του Maryland. Ήμουν συνεταιριστικός φοιτητής που σπούδαζε ηλεκτρολόγος μηχανικός και δούλευα για αυτούς. Ο υπολογιστής που χρησιμοποιούσα εκτελούσε ένα πρόγραμμα τη φορά, είχε 16Κ λέξεις μνήμης, σκληρό δίσκο μισού MB τρεφόταν με διάτρητες κάρτες. Το πιο σημαντικό, κόστιζε περίπου 1.5 εκατομμύριο δολάριο, την περίοδο που ένα εκατομμύριο δολάρια ήταν πολλά λεφτά. Δε θα μπορούσα να έχω αυτόν τον υπολογιστή στο σπίτι και να μάθω μόνος μου. Σήμερα, ένας μαθητής μπορεί να μελετήσει οποιαδήποτε οπτική γωνία της επιστήμης των υπολογιστών με ένα φορητό υπολογιστή με δυνατότητα εικονικοποίησης, λειτουργίας ΕΛ/ΛΑΚ ή χρησιμοποιώντας κάτι σαν το Raspberry Pi, με κόστος 35 δολαρίων (ίσως λίγο περισσότερο καθώς το Pi χρειάζεται μια οθόνη, πληκτρολόγιο και ποντίκι). Εάν ο φοιτητής δεν έχει τα χρήματα για τα παραπάνω, μπορεί να εξασκηθεί αρκετά στην επιστήμη των υπολογιστών σε οποιοδήποτε παλιό Pentium σύστημα με το ΕΛ/ΛΑΚ. Στις ομιλίες μου παραδοσιακά δείχνω μια ομάδα τεσσάρων ή πέντε νεαρών ανθρώπων που σπούδασαν επιστήμη των υπολογιστών «μόνοι τους», χρησιμοποιώντας ΕΛ/ΛΑΚ και έχοντας κάνει υπέροχα πράγματα χωρίς πτυχίο κολλεγίου ή λεφτά. Πολλοί από αυτούς είναι σήμερα πολυ-εκατομμυριούχοι.

Κάτι το οποίο μου θυμίζει την τελευταία παρατήρηση της Δρ. Getao, ότι δηλαδή ανησυχεί επειδή η νοοτροπία της σημερινής νεολαίας που ασχολείται με ΤΠΕ είναι ότι ο καθένας θέλει να γίνει «Bill Gates» ή «Steve Jobs”. Αυτό είναι κάτι στο οποίο δε μπορώ να τη βοηθήσω καθώς έχει να κάνει με θέματα κουλτούρας. Όμως όσο συνεχίζουμε να θαυμάζουμε και να αναγνωρίζουμε ανθρώπους λόγω του πλούτου τους και την ίδια στιγμή να απαξιώνουμε ανθρώπους που προσφέρουν δημόσια υπηρεσία, το φαινόμενο αυτό θα συνεχίζεται. Όταν οι αξίες μας ως άνθρωποι επανέλθουν στην δημιουργία οικογένειας, υποστήριξη της κοινότητας, προστασία του περιβάλλοντος για την επόμενη γενεά, σκεπτόμενοι χρόνια μπροστά αντί για μερικούς μήνες ή βδομάδες, τότε θα δούμε τους νέους ανθρώπους να ακολουθούν το σωστό δρόμο.

maddogparty

(παραπάνω εικόνα: Συμμετέχοντες στην SFD στην γιορτή υποδοχής που διοργανώθηκε από το LPI-East Africa και το Linux Professional Association της Κένυα)

Μετά την ομιλία της Δρ. Getao μιλήσαμε σε ένα διάλλειμα τσαγιού. Φοβόμουν ότι θα έφευγε πριν να έχω την ευκαιρία να της μιλήσω, επομένως την σταμάτησα στην πόρτα και άρχισα να της μιλώ ενώ είχα το τσάι στο χέρι. Μετά το διάλλειμα ξαναμπήκαμε στο χώρο και έκανα την ομιλία μου. Στην ομιλία μου μίλησα σε όλους τους παρευρισκόμενους αλλά περισσότερο σε εκείνη. Της υπενθύμισα ότι οι άνθρωποι που είναι καλοί στους υπολογιστές θέλουν να πληρώνονται, και είναι αλήθεια, αλλά επιζητούν επίσης εργασίες με προκλήσεις. Δεν λαμβάνει κανείς αυτόν τον τύπο πρόκλησης όταν το μόνο που κάνεις είναι να εγκαθιστάς πακεταρισμένο λογισμικό.

Μίλησα για το «Ολικό Κόστος Ιδιοκτησίας» και ενώ αυτό ήταν εξίσου σημαντικό, το πραγματικό ζήτημα ήταν η «αξία της λύσης». Εάν δεν μπορεί κανείς να αντέξει οικονομικά την λύση, τότε δε μπορεί να την αποκτήσει αλλά πέραν τούτου θα πρέπει να βλέπει και πόσο καλά η λύση ανταποκρίνεται στις ανάγκες σας και την αξία που δίνει στην κυβέρνηση ή την επιχείρηση. Έδωσα μερικά παραδείγματα του πως το ΕΛ/ΛΑΚ δίνει μεγαλύτερη αξία στο ίδιο ή μικρότερο κόστος (και για βραχυπρόθεσμο και για μακροπρόθεσμο κόστος) αντί του λογισμικού κλειστού κώδικα.

Της υπενθύμισα ότι μια χώρα πρέπει να είναι σε θέση να έχει πρόσβαση στο λογισμικό που χρειάζεται να λειτουργεί και να είναι ανεξάρτητη από εξωτερικές πηγές όσο το δυνατόν περισσότερο. Της θύμισα επίσης ότι ακόμα και οι μεγαλύτερες εταιρίες μπορούν να αποτύχουν ως επιχειρήσεις. Εάν μια χώρα βασίζεται στο ιδιόκτητο λογισμικό, τότε θα εξαρτάται από τις δυνάμεις της αγοράς που βρίσκονται εκτός Κένυας. Με το ΕΛ/ΛΑΚ η Κένυα θα μπορέσει να βρει ή να εκπαιδεύσει ανθρώπους για να συντηρήσουν και να βελτιώσουν το λογισμικό ανάλογα με τις ανάγκες. Της είπα επίσης ότι χωρίς καλά εκπαιδευμένους στο ΕΛ/ΛΑΚ ανθρώπους, θα ήταν δύσκολο για την Κένυα να προσελκύσει βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας.

Εν ολίγοις, δεν έδωσα μια ομιλία τόσο για την Ελευθερία του Λογισμικού, την Ημέρα Ελεύθερου Λογισμικού όσο για τον έλεγχο στο λογισμικό. Όταν έχεις τον έλεγχο του λογισμικού σου, της εταιρείας σου και της ζωής σου, τότε έχεις αληθινή ελευθερία. Στο τέλος της ομιλίας μου, η Dr. Getao μου έδωσε την επαγγελματική κάρτα της, μου σφιξε το χέρι και χαμογέλασε.

0